Kategoriler
Genel Hayata Dair Kitaplar

Yapmamayı Öğren(eme)mek.

Hiç iş yerinde veya sosyal hayatınızda onu yapmamalıydım demiş miydiniz? Ya da içmemeliyim ama diye devam eden bir cümle kurmuş muydunuz? Bu ve benzeri durumlar eminim hepimizin başına geliyor. Yapmamamız gerekenleri öğrenirken neden çok başarılı değiliz?

Mindware Etkili Düşünme Araçları kitabında bir alıntı ile başlayalım;

“Psikoloji, yeni bir paradigmanın hızlı doğuşuna ve eskisinin eş zamanlı olarak ve nerdeyse bir çırpıda terk edilişine ev sahipliği yapmış bir bilim dalıdır. Ivan Pavlov, hayvanlar üzerinde yaptığı deneylerde koşullanma konusunda ilginç saptamalar yaptı. Bir köpeğe bir zili çalıp arkasından et verildiğinde, zil sesinden sonra hayvanın ağzının sulandığı görüldü. Daha sonra et verilse de verilmese de zil sesini duyduğunda köpeğin ağzının sulandığını farketti.”

Yine aynı kitapta yer alan bilgiye göre B.F. Skinner da benzer saptama yapmıştı. Fareler, bir kola bastıklarında önlerine yiyecek düşüyorsa o kola basmayı öğreniyorlardı.

Bir çoğumuzun belki de uzun yıllardır bildiği bu örnekler öğrenmede sınır yok diye defalarca karşımıza getirilmiştir. Öğreniyoruz. Bizlere göre dezavantajları olduğunu düşündüğümüz birçok canlı da bizleri şaşırtacak seviyede öğrenme güdüsüne sahip. Ve yukarıda örnekleri verilen bu pozitif pekiştirmeler eğitim ve psikoloji dalında bir çok teoriyede ilham olmuştur.

Etkili Düşünme Araçları kitabında ise bu konuda beni hayli şaşırtan ve düşündüren bir anti tez mevcut:

“Bir öğrenme teorisyeni, kendilerine yemin önlerine düşmesini sağlamak amacıyla ışığı açıp kapatan düğmeyi gagalamamayı, yemin o düğmeyi gagalamadan önlerine düşeceğini öğretmeye çalıştığında güvercinler açlıktan ölebiliyorlar..”

Yani tam olarak herşeyi öğretemiyoruz. Bu noktada bir çok kişi, güvercinler ile teorisyen arasında bir iletişim(bilginin aktarımı) problemi olduğunu düşünebilir. Aynı dili konuşmaları halinde belki de sorunun çözüleceğine inancı artabilir.

Benzer deneyler aslında insanlar içinde yapılıyor. Stanford Üniversitesinden Prof. Walter Mischel bir grup çocuğu tek tek odaya alıp, masanın üzerine bir marshmallow koyuyor. Çocuklara: “Ben dışarı çıkıyorum. İstersen bu marshmallow u yiyebilirsin. Ama ben dönünceye kadar yemezsen, sana 2 adet marshmallow vereceğim” diyor. O gün çocukların bazıları beklemeyip yiyor, bazıları ise bekleyip ikinciyi kazanıyorlar. Bu sefer bir iletişim (bilgi aktarımı) problemi yok. Başka bir özellik devreye giriyor. Özdenetim.

Küçük bir dip not: Araştırmacılar bu kişileri 20 yıl sonra buluyor. İlk marshmallowu yemeyip sabır ile bekleyenler hem akademik hem iş hayatında daha başarılılar, daha iyi okullara gitmişler, daha çok para kazanmışlar ve en önemlisi daha mutlular…

Yazının sonunda hem marshmallow deneyini hem de aşağıdaki alıntıya konu olan makalenin linkini bulabilirsiniz.

“Bilgi davranışı değiştirmez”.

Bilgi davranışı değiştirecek olsa, dünyada sigara içen bir kişi bulmak mümkün olmazdı.

Acar Baltaş

Bilgi davranışlarımızı değiştirmek için gerek ama yeter şart değil. Sadece bir başlangıç…

Stephen Covey Etkili İnsanların Yedi Alışkanlığı kitabında belirttiği gibi alışkanlık kazananımı için Bilgi, Beceri, Arzu (yapma isteği) olması gerekiyor.

İster iş hayatında olsun ister sosyal yaşamda bir çok yapmamamız gerektiğini bildiğimiz davranışlara devam ediyoruz. Kimi zaman nefsimize yenik düşüyoruz, kimi zaman başka bir sebeple… .Sonradan da sakin bir ortamda düşündüğümüzde bu davranışlarımızın yanlış olduğunu kendimiz de görüyoruz aslında. Birçok yapmamamız gerekenleri bilsek bile yine de yapmaya devam ediyoruz. Negatif pekiştirmeyi öğrenme sürecimiz kanımca çok verimli işlemiyor. Ya bilgimiz yetersiz geliyor, ya becerimiz, ya da bunları uygulamaktaki arzumuz… Günümüz çağının en büyük problemlerinden biri de değişim için, değişebilmek için almamız gereken sorumluluklardan kaçınıyor olmamız olabilir mi?

Kaynaklar:

Mindware Etkili Düşünme Araçları Kitabı için: D&R Linki

Etkili İnsanların Yedi Alışkanlığı Kitabı için: D&R Linki

Acar Baltaş: COVİD-19’DAN KORUNMA KONUSUNDAKİ BİLGİLERİN ETKİSİ

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s